Cận thị ở trẻ em có xu hướng gia tăng khi trẻ dành nhiều thời gian cho các hoạt động nhìn gần và ít hoạt động ngoài trời. Đặc biệt, nếu độ cận tăng nhanh trong những năm đầu đời, cha mẹ không nên chỉ thay kính mới mà cần tìm hiểu về các phương pháp kiểm soát cận thị tiến triển ở trẻ.
Việc theo dõi định kỳ và can thiệp phù hợp có thể giúp làm chậm tốc độ tiến triển cận thị, từ đó hạn chế nguy cơ trẻ trở thành cận thị nặng khi trưởng thành.
Cận thị tiến triển ở trẻ em là gì?
Cận thị tiến triển là tình trạng độ cận tiếp tục tăng theo thời gian, thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên do mắt vẫn đang trong giai đoạn phát triển.
Một trong những chỉ số quan trọng khi theo dõi cận thị tiến triển là chiều dài trục nhãn cầu. Khi trục nhãn cầu tiếp tục dài ra, mức độ cận có thể tăng lên.
Tốc độ tiến triển khác nhau ở từng trẻ. Vì vậy, thay vì chỉ dựa vào số kính, bác sĩ có thể kết hợp đo khúc xạ, đánh giá tình trạng mắt và theo dõi chiều dài trục nhãn cầu qua các lần khám để có cái nhìn toàn diện hơn.
Vì sao cha mẹ cần quan tâm đến cận thị tiến triển?
Cận thị nhẹ và trung bình chủ yếu gây khó khăn khi nhìn xa. Tuy nhiên, khi cận thị tiến triển đến mức độ cao, nguy cơ xuất hiện một số bệnh lý liên quan đến cấu trúc nhãn cầu có thể tăng lên.
Một số biến chứng có thể gặp ở người cận thị nặng gồm:
- Thoái hóa võng mạc: Trục nhãn cầu dài có thể làm võng mạc bị kéo giãn và thay đổi cấu trúc.
- Rách hoặc bong võng mạc: Nguy cơ có thể cao hơn ở người cận thị nặng.
- Bệnh lý hoàng điểm liên quan đến cận thị: Có thể ảnh hưởng đáng kể đến thị lực trung tâm.
- Glôcôm: Người có cận thị cao có thể có nguy cơ mắc glôcôm cao hơn.
- Các bất thường khác của võng mạc và dịch kính: Cần được phát hiện và theo dõi trong quá trình khám mắt.
Điều này không có nghĩa mọi trẻ bị cận đều sẽ gặp biến chứng. Tuy nhiên, kiểm soát tốc độ tiến triển của cận thị từ sớm là một trong những cách quan trọng để giảm nguy cơ trẻ trở thành cận thị nặng.
Dấu hiệu cha mẹ nên chú ý
Trẻ có thể không tự nhận biết hoặc diễn đạt rõ tình trạng nhìn mờ. Cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra thị lực nếu nhận thấy những biểu hiện như:
- Trẻ thường xuyên nheo mắt khi nhìn xa.
- Ngồi quá gần tivi hoặc màn hình.
- Đưa sách, vở sát mắt khi đọc hoặc viết.
- Khó nhìn chữ trên bảng ở lớp.
- Thường xuyên dụi mắt hoặc than phiền nhìn mờ.
- Có xu hướng nghiêng đầu hoặc nhắm một mắt khi nhìn xa.
- Độ cận tăng đáng kể qua các lần khám định kỳ.
Đặc biệt, nếu trẻ đã được chẩn đoán cận thị, cha mẹ nên duy trì lịch khám theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì chỉ đưa trẻ đi đo kính khi thấy nhìn mờ.
Những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ cận thị tiến triển
Cận thị ở trẻ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có cả yếu tố di truyền và môi trường.
Một số yếu tố thường được quan tâm gồm:
Thời gian hoạt động ngoài trời chưa đủ
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc dành thời gian hoạt động ngoài trời có liên quan đến việc giảm nguy cơ khởi phát cận thị ở trẻ.
Cha mẹ có thể khuyến khích trẻ vận động, vui chơi ngoài trời phù hợp thay vì dành phần lớn thời gian trong ngày cho các hoạt động nhìn gần.
Nhìn gần trong thời gian dài
Đọc sách, học tập hoặc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài mà không nghỉ mắt có thể khiến trẻ duy trì hoạt động nhìn gần liên tục.
Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ:
- Giữ khoảng cách đọc phù hợp.
- Không đọc sách khi nằm hoặc trong điều kiện thiếu sáng.
- Chủ động nghỉ giữa các khoảng thời gian học tập và nhìn gần.
- Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử không cần thiết.
Tiền sử gia đình
Trẻ có cha mẹ bị cận thị có thể có nguy cơ mắc cận thị cao hơn. Vì vậy, những trẻ có tiền sử gia đình bị cận nên được quan tâm đến việc kiểm tra mắt định kỳ.
Các phương pháp kiểm soát cận thị tiến triển ở trẻ
Hiện nay có nhiều phương pháp được sử dụng để kiểm soát cận thị ở trẻ. Việc lựa chọn phương pháp nào cần dựa trên tuổi, mức độ cận, tốc độ tăng độ, tình trạng giác mạc và sức khỏe mắt của từng trẻ.
Kính áp tròng định hình giác mạc Ortho-K
Ortho-K là kính áp tròng cứng được thiết kế để đeo trong khi ngủ. Kính tác động tạm thời lên hình dạng giác mạc, giúp trẻ có thể nhìn rõ hơn vào ban ngày mà không cần đeo kính gọng trong một số trường hợp.
Ortho-K cũng là một trong những phương pháp được sử dụng để kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ.
Tuy nhiên, trẻ cần được khám và đánh giá phù hợp trước khi sử dụng. Việc vệ sinh, bảo quản và đeo kính đúng hướng dẫn cũng rất quan trọng để hạn chế nguy cơ biến chứng giác mạc.
Tròng kính gọng kiểm soát cận thị
Khác với kính gọng thông thường chủ yếu giúp điều chỉnh tật khúc xạ, một số loại tròng kính chuyên dụng được thiết kế với công nghệ quang học nhằm hỗ trợ kiểm soát tiến triển cận thị.
Đây có thể là lựa chọn phù hợp với những trẻ chưa sử dụng kính áp tròng hoặc không thích hợp với Ortho-K.
Atropine nồng độ thấp
Atropine nồng độ thấp có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp để hỗ trợ kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ.
Nồng độ và thời gian sử dụng cần được bác sĩ nhãn khoa đánh giá và hướng dẫn. Cha mẹ không nên tự mua hoặc tự điều chỉnh liều thuốc cho trẻ.
Tăng thời gian hoạt động ngoài trời
Bên cạnh các phương pháp chuyên biệt, điều chỉnh thói quen sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng.
Cha mẹ nên khuyến khích trẻ:
- Dành thời gian hoạt động ngoài trời mỗi ngày.
- Hạn chế các khoảng thời gian nhìn gần kéo dài liên tục.
- Duy trì khoảng cách đọc và tư thế học tập phù hợp.
- Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị điện tử ngoài thời gian cần thiết.
- Khám mắt định kỳ để phát hiện sớm thay đổi về khúc xạ.
Theo dõi cận thị tiến triển bằng đo chiều dài trục nhãn cầu
Một điểm quan trọng trong kiểm soát cận thị là không chỉ theo dõi số kính.
Tại Trung tâm Mắt PhenikaaMec – Dr. Bùi Tiến Hùng, bác sĩ có thể kết hợp thăm khám khúc xạ với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh và đo sinh trắc học nhãn cầu khi phù hợp.
IOLMaster 700 của ZEISS là thiết bị có khả năng đo các thông số sinh trắc học của mắt, trong đó có chiều dài trục nhãn cầu. Việc theo dõi các chỉ số này qua những lần khám có thể hỗ trợ bác sĩ đánh giá sự thay đổi của nhãn cầu và theo dõi quá trình tiến triển cận thị.
Từ kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp kiểm soát phù hợp với từng trẻ thay vì áp dụng một phương pháp giống nhau cho tất cả trường hợp.
Khi nào trẻ cần được khám mắt?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi phát hiện các dấu hiệu nhìn mờ hoặc bất thường về thị lực.
Với trẻ đã bị cận thị, lịch tái khám nên được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ để theo dõi mức độ thay đổi khúc xạ và các chỉ số liên quan.
Đặc biệt, nếu trẻ có độ cận tăng nhanh qua các lần kiểm tra, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ về khả năng kiểm soát cận thị thay vì chỉ thay kính mới.
Câu hỏi thường gặp về kiểm soát cận thị tiến triển ở trẻ
Trẻ bao nhiêu tuổi nên bắt đầu khám tầm soát cận thị?
Cha mẹ có thể cho trẻ kiểm tra mắt định kỳ từ những năm đầu đi học hoặc sớm hơn nếu trẻ có dấu hiệu bất thường về thị lực.
Những trẻ có bố mẹ bị cận thị hoặc có các biểu hiện như nheo mắt, ngồi gần tivi, khó nhìn chữ trên bảng nên được kiểm tra sớm hơn.
Cận thị ở trẻ có tự ngừng tăng khi lớn lên không?
Cận thị thường có xu hướng tiến triển trong thời thơ ấu và thanh thiếu niên, sau đó tốc độ tăng có thể chậm lại khi mắt trưởng thành. Tuy nhiên, thời điểm ổn định khác nhau ở từng người.
Vì vậy, không nên chờ đến khi trẻ lớn mới bắt đầu kiểm soát cận thị. Việc theo dõi và can thiệp phù hợp trong giai đoạn cận thị đang tiến triển có ý nghĩa quan trọng.
Kính gọng thông thường có kiểm soát được cận thị không?
Kính gọng thông thường giúp điều chỉnh tật khúc xạ và giúp trẻ nhìn rõ hơn nhưng không được xem là phương pháp kiểm soát tiến triển cận thị.
Nếu trẻ có tốc độ tăng độ nhanh, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp chuyên biệt như tròng kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc Atropine nồng độ thấp tùy trường hợp.
Trẻ có thể sử dụng Atropine để kiểm soát cận thị không?
Atropine nồng độ thấp có thể được sử dụng trong kiểm soát cận thị ở một số trẻ. Tuy nhiên, thuốc cần được bác sĩ nhãn khoa chỉ định dựa trên tình trạng cụ thể của trẻ.
Cha mẹ không nên tự mua thuốc hoặc tự thay đổi nồng độ và tần suất sử dụng.
Cận thị càng cao có phải càng nguy hiểm không?
Cận thị cao có liên quan đến nguy cơ cao hơn đối với một số bệnh lý võng mạc, hoàng điểm và các cấu trúc khác của mắt. Tuy nhiên, mức độ nguy cơ cụ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố và cần được đánh giá qua khám mắt.
Kết luận
Kiểm soát cận thị tiến triển ở trẻ không chỉ đơn thuần là thay kính khi trẻ nhìn mờ. Cha mẹ cần quan tâm đến tốc độ tăng độ, theo dõi các chỉ số của mắt và duy trì thói quen sinh hoạt phù hợp.
Nếu trẻ có dấu hiệu cận thị hoặc độ cận tăng nhanh, việc khám với bác sĩ nhãn khoa sẽ giúp xác định tình trạng và lựa chọn phương pháp kiểm soát phù hợp.
📞 Đặt lịch khám cùng Trung tâm Mắt PhenikaaMec – Dr. Bùi Tiến Hùng qua Hotline/Zalo: 0961 588 598 / 0337 540 466 — đội ngũ bác sĩ sẽ tư vấn giải pháp phù hợp với tình trạng mắt của trẻ.
