Bệnh lý võng mạc là nhóm bệnh ảnh hưởng đến võng mạc – lớp mô thần kinh nằm ở phía sau nhãn cầu, có vai trò tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu hình ảnh lên não. Khi võng mạc bị tổn thương, thị lực có thể suy giảm, thậm chí mất thị lực nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Một số bệnh lý võng mạc có thể diễn tiến âm thầm, trong khi những bệnh khác có thể gây giảm thị lực đột ngột và cần được xử trí khẩn cấp. Vì vậy, nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và chủ động khám mắt định kỳ có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ thị lực.

Võng mạc là gì và có vai trò như thế nào?

Võng mạc là lớp mô thần kinh nằm ở phía trong cùng của thành nhãn cầu. Có thể hình dung võng mạc giống như một “bộ phận cảm biến hình ảnh” của mắt.

Khi ánh sáng đi qua giác mạc và thủy tinh thể, hình ảnh được hội tụ lên võng mạc. Tại đây, các tế bào cảm thụ ánh sáng chuyển đổi tín hiệu ánh sáng thành tín hiệu thần kinh. Tín hiệu này sau đó được truyền qua thần kinh thị giác đến não để tạo thành hình ảnh.

Trong võng mạc có vùng hoàng điểm, đảm nhiệm phần lớn khả năng nhìn trung tâm và nhìn chi tiết. Các vùng võng mạc ngoại vi góp phần tạo nên thị trường của mắt.

Do đó, tổn thương ở những vị trí khác nhau của võng mạc có thể gây ra những biểu hiện về thị lực khác nhau.

Các bệnh lý võng mạc thường gặp

1. Rách võng mạc

Rách võng mạc là tình trạng xuất hiện một đường rách hoặc lỗ trên võng mạc. Một số trường hợp có thể liên quan đến quá trình dịch kính tách khỏi võng mạc.

Nếu vùng rách không được phát hiện và xử trí, dịch trong mắt có thể đi qua vị trí rách và tạo điều kiện dẫn đến bong võng mạc.

Khi phát hiện sớm, một số trường hợp có thể được điều trị bằng laser hoặc các phương pháp phù hợp khác nhằm tạo hàng rào quanh vùng tổn thương và giảm nguy cơ bong võng mạc.

2. Bong võng mạc

Bong võng mạc xảy ra khi võng mạc bị tách khỏi lớp mô phía dưới, khiến võng mạc không còn được nuôi dưỡng bình thường.

Đây là một tình trạng cần được khám và điều trị nhãn khoa khẩn cấp. Nếu để kéo dài, nguy cơ tổn thương chức năng võng mạc và mất thị lực có thể tăng lên.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Đột ngột xuất hiện nhiều ruồi bay.
• Nhìn thấy chớp sáng.
• Xuất hiện vùng tối hoặc cảm giác như có “màn che” trước mắt.
• Thị lực giảm ở một phần hoặc toàn bộ trường nhìn.

Người cận thị nặng, người từng chấn thương hoặc phẫu thuật mắt và người có tiền sử bong võng mạc có thể thuộc nhóm nguy cơ cao hơn.

3. Bệnh võng mạc đái tháo đường

Bệnh võng mạc đái tháo đường là biến chứng của bệnh tiểu đường gây tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc.

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm thành mạch bị tổn thương, gây rò rỉ dịch hoặc xuất huyết. Khi bệnh tiến triển, các vùng võng mạc thiếu máu có thể kích thích hình thành các mạch máu bất thường, dễ vỡ và gây xuất huyết.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng. Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể gặp:

• Nhìn mờ.
• Xuất hiện ruồi bay.
• Khó nhìn chi tiết.
• Méo hình hoặc giảm thị lực.
• Mất thị lực ở trường hợp nặng.

Người mắc tiểu đường nên khám mắt định kỳ ngay cả khi chưa xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào.

4. Thoái hóa hoàng điểm tuổi già

Thoái hóa hoàng điểm tuổi già, thường được gọi là AMD, là bệnh ảnh hưởng đến vùng hoàng điểm – khu vực chịu trách nhiệm chính cho thị lực trung tâm và khả năng nhìn chi tiết.

Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi và có thể khiến người bệnh:

• Nhìn mờ ở trung tâm.
• Khó đọc hoặc nhận diện khuôn mặt.
• Nhìn đường thẳng thành đường cong hoặc méo.
• Xuất hiện vùng mờ hoặc điểm tối ở trung tâm tầm nhìn.

AMD có thể diễn tiến theo nhiều dạng và mức độ khác nhau. Việc thăm khám giúp xác định tình trạng cụ thể và lựa chọn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

5. Tắc động mạch hoặc tĩnh mạch võng mạc

Tắc mạch võng mạc xảy ra khi dòng máu trong động mạch hoặc tĩnh mạch võng mạc bị cản trở.

Tùy loại tắc mạch và mức độ tổn thương, người bệnh có thể xuất hiện giảm thị lực đột ngột, thường ở một mắt và có thể không gây đau.

Tình trạng này có thể liên quan đến các yếu tố nguy cơ mạch máu như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh lý tim mạch.

Khi thị lực giảm đột ngột không rõ nguyên nhân, người bệnh cần được khám chuyên khoa mắt sớm.

6. Thoái hóa võng mạc chu biên

Thoái hóa võng mạc chu biên là những thay đổi bất thường ở vùng võng mạc ngoại vi. Một số dạng thoái hóa có thể làm võng mạc mỏng hơn và tăng nguy cơ xuất hiện rách võng mạc ở một số trường hợp.

Tình trạng này có thể gặp ở người cận thị, đặc biệt cận thị cao.

Do tổn thương nằm ở vùng ngoại vi, người bệnh có thể không nhận thấy bất thường về thị lực trong sinh hoạt hàng ngày. Khám đáy mắt, đặc biệt kiểm tra kỹ vùng võng mạc ngoại vi, giúp phát hiện những thay đổi này.

Dấu hiệu bệnh lý võng mạc cần đi khám ngay

Một số bệnh võng mạc có thể tiến triển âm thầm, nhưng một số dấu hiệu xuất hiện đột ngột có thể cảnh báo tổn thương cần được đánh giá sớm.

Bạn nên đi khám chuyên khoa mắt khi xuất hiện:

• Đột ngột thấy nhiều đốm đen hoặc ruồi bay trước mắt.
• Nhìn thấy chớp sáng hoặc tia sáng bất thường.
• Có cảm giác như một tấm màn hoặc vùng tối che một phần tầm nhìn.
• Thị lực giảm đột ngột, đặc biệt khi không kèm đau mắt.
• Nhìn hình bị méo, đường thẳng trở thành đường cong.
• Xuất hiện điểm mờ hoặc vùng tối ở trung tâm tầm nhìn.
• Thị lực thay đổi bất thường ở một mắt.

Khi nào cần đi khám cấp cứu?

Nếu đột ngột xuất hiện nhiều ruồi bay, chớp sáng hoặc màn che trong tầm nhìn, không nên chờ triệu chứng tự hết.

Đây có thể là biểu hiện của rách hoặc bong võng mạc. Người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa mắt để được kiểm tra võng mạc càng sớm càng tốt.

Ai có nguy cơ cao mắc bệnh lý võng mạc?

Một số nhóm có nguy cơ mắc các bệnh võng mạc cao hơn gồm:

• Người cận thị nặng.
• Người mắc đái tháo đường.
• Người tăng huyết áp.
• Người mắc bệnh lý tim mạch hoặc mạch máu.
• Người trên 50 tuổi.
• Người có tiền sử gia đình mắc một số bệnh võng mạc.
• Người từng bị chấn thương mắt.
• Người từng phẫu thuật mắt.
• Người từng mắc rách hoặc bong võng mạc ở mắt còn lại.

Tuy nhiên, không chỉ người thuộc nhóm nguy cơ mới cần quan tâm đến sức khỏe võng mạc. Bất kỳ thay đổi bất thường nào về thị lực cũng nên được kiểm tra bởi bác sĩ chuyên khoa.

Chẩn đoán bệnh lý võng mạc bằng cách nào?

Tùy triệu chứng và yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể thực hiện nhiều phương pháp kiểm tra khác nhau để đánh giá võng mạc.

Khám đáy mắt

Khám đáy mắt giúp bác sĩ quan sát võng mạc, mạch máu võng mạc, hoàng điểm và gai thị.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc giãn đồng tử để quan sát võng mạc rõ hơn, đặc biệt là vùng ngoại vi.

Chụp đáy mắt góc rộng

Chụp đáy mắt góc rộng giúp ghi lại hình ảnh với phạm vi quan sát rộng hơn, hỗ trợ đánh giá võng mạc ngoại vi.

Tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng, hệ thống chụp đáy mắt góc rộng Clarus 700 của Carl Zeiss được sử dụng để hỗ trợ khảo sát võng mạc trên phạm vi rộng, bao gồm các vùng ngoại vi.

Chụp OCT

OCT là phương pháp chụp cắt lớp quang học không xâm lấn, giúp bác sĩ quan sát chi tiết cấu trúc võng mạc.

Phương pháp này có thể hỗ trợ đánh giá các tổn thương tại hoàng điểm, lớp sợi thần kinh và nhiều cấu trúc khác của mắt.

Trung tâm được trang bị hệ thống OCT Cirrus 6000 của Carl Zeiss, hỗ trợ khảo sát chi tiết cấu trúc võng mạc và theo dõi thay đổi theo thời gian.

Điều trị bệnh lý võng mạc như thế nào?

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào loại bệnh, vị trí tổn thương, mức độ tiến triển và tình trạng sức khỏe của từng người.

Một số phương pháp có thể được chỉ định gồm:

Điều trị bằng laser

Laser có thể được sử dụng trong một số bệnh lý võng mạc như rách võng mạc hoặc một số trường hợp bệnh võng mạc đái tháo đường.

Mục tiêu của laser tùy từng bệnh, có thể là tạo hàng rào quanh vùng rách hoặc tác động lên những vùng võng mạc bất thường theo chỉ định của bác sĩ.

Tiêm thuốc nội nhãn

Một số bệnh lý võng mạc và hoàng điểm có thể được điều trị bằng thuốc tiêm nội nhãn. Việc lựa chọn thuốc và lịch điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân cũng như mức độ tổn thương.

Phẫu thuật dịch kính – võng mạc

Với những trường hợp tổn thương nặng như bong võng mạc, xuất huyết dịch kính hoặc một số biến chứng khác, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật dịch kính – võng mạc.

Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng được trang bị hệ thống Constellation LXT CR5 của Alcon phục vụ phẫu thuật dịch kính – võng mạc, kết hợp hệ thống Laser PUREPOINT 532 nm trong những trường hợp có chỉ định điều trị bằng laser.

Có thể phòng ngừa bệnh võng mạc không?

Không phải tất cả bệnh lý võng mạc đều có thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều yếu tố nguy cơ có thể được kiểm soát để giảm nguy cơ tổn thương hoặc phát hiện bệnh sớm.

Bạn nên:

• Khám mắt định kỳ.
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu mắc tiểu đường.
• Theo dõi và kiểm soát huyết áp.
• Kiểm soát cholesterol và các yếu tố nguy cơ tim mạch.
• Không hút thuốc lá.
• Bảo vệ mắt khi làm việc trong môi trường có nguy cơ chấn thương.
• Tuân thủ lịch tái khám nếu đã phát hiện tổn thương võng mạc.

Đặc biệt, người cận thị nặng hoặc mắc các bệnh lý toàn thân như tiểu đường, tăng huyết áp nên chủ động kiểm tra võng mạc theo lịch bác sĩ khuyến nghị.

Câu hỏi thường gặp về bệnh lý võng mạc

Nhìn thấy ruồi bay trước mắt có nguy hiểm không?

Ruồi bay xuất hiện đơn lẻ, ổn định trong thời gian dài có thể không phải dấu hiệu nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu đột ngột xuất hiện nhiều ruồi bay, đặc biệt đi kèm chớp sáng hoặc màn che tầm nhìn, cần khám mắt sớm để loại trừ rách hoặc bong võng mạc.

Người cận thị nặng nên khám võng mạc bao lâu một lần?

Tần suất khám phụ thuộc vào mức độ cận và tình trạng võng mạc. Người cận thị nặng nên khám đáy mắt định kỳ và tuân thủ lịch theo dõi của bác sĩ, đặc biệt khi đã phát hiện tổn thương võng mạc ngoại vi.

Bệnh võng mạc có chữa khỏi được không?

Khả năng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và giai đoạn bệnh. Một số bệnh lý có thể được kiểm soát bằng laser, thuốc tiêm nội nhãn hoặc phẫu thuật.

Phát hiện bệnh sớm thường giúp bác sĩ có thêm lựa chọn điều trị và hạn chế nguy cơ tổn thương thị lực tiến triển.

Bệnh võng mạc có nhất thiết phải phẫu thuật không?

Không. Không phải tất cả bệnh lý võng mạc đều cần phẫu thuật. Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên loại bệnh, mức độ tổn thương và tình trạng cụ thể của từng người.

Chủ động kiểm tra võng mạc để bảo vệ thị lực

Nhiều bệnh lý võng mạc có thể diễn tiến âm thầm và chỉ được phát hiện khi người bệnh đi khám. Trong khi đó, một số tình trạng như rách hoặc bong võng mạc có thể gây giảm thị lực nhanh chóng và cần được xử trí sớm.

Vì vậy, không nên chủ quan khi xuất hiện những thay đổi bất thường về thị lực. Khám mắt định kỳ, đặc biệt khi thuộc nhóm nguy cơ, là cách quan trọng giúp phát hiện sớm tổn thương võng mạc và có hướng xử trí phù hợp.

Nếu bạn đang gặp tình trạng ruồi bay, chớp sáng, méo hình, nhìn mờ hoặc giảm thị lực bất thường, hãy chủ động thăm khám với bác sĩ chuyên khoa mắt.

Đặt lịch khám tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng:

Hotline/Zalo: 0961 588 598 – 0337 540 466

Đội ngũ bác sĩ sẽ thăm khám, đánh giá tình trạng võng mạc và tư vấn hướng theo dõi, điều trị phù hợp với từng trường hợp