Biến chứng mắt do tiểu đường là một trong những vấn đề sức khỏe người bệnh đái tháo đường cần đặc biệt lưu ý. Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, gây ra bệnh võng mạc đái tháo đường và nhiều biến chứng khác ảnh hưởng đến thị lực.

Điều đáng lo ngại là bệnh thường diễn tiến âm thầm, người bệnh có thể không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong giai đoạn đầu. Vì vậy, khám mắt định kỳ và kiểm soát tốt đường huyết đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thị lực.

Bệnh võng mạc đái tháo đường là gì?

Bệnh võng mạc đái tháo đường là biến chứng của bệnh tiểu đường xảy ra tại võng mạc – lớp mô thần kinh nằm phía sau mắt, có chức năng tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu hình ảnh lên não.

Khi đường huyết tăng cao trong thời gian dài, các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng võng mạc có thể bị tổn thương. Thành mạch trở nên yếu và dễ rò rỉ, gây xuất huyết hoặc phù võng mạc.

Ở giai đoạn tiến triển, tình trạng thiếu máu tại võng mạc có thể kích thích hình thành các mạch máu bất thường. Những mạch máu mới này rất dễ vỡ, gây xuất huyết dịch kính và có thể dẫn đến các tổn thương nghiêm trọng hơn như bong võng mạc.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây suy giảm thị lực, thậm chí mất thị lực vĩnh viễn.

Vì sao tiểu đường gây biến chứng ở mắt?

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ trên toàn cơ thể. Võng mạc là một trong những cơ quan đặc biệt nhạy cảm với tình trạng này.

Quá trình tổn thương thường diễn ra theo các cơ chế chính:

• Thành mạch máu võng mạc bị suy yếu.
• Dịch và máu có thể thoát ra khỏi lòng mạch.
• Xuất hiện các vùng thiếu máu do mạch máu bị tắc nghẽn.
• Võng mạc phản ứng bằng cách hình thành các mạch máu mới.
• Mạch máu bất thường dễ vỡ, gây xuất huyết.
• Mô xơ hình thành và co kéo có thể làm tăng nguy cơ bong võng mạc.

Ngoài đường huyết, một số yếu tố như huyết áp cao, rối loạn mỡ máu, thời gian mắc tiểu đường lâu và hút thuốc lá cũng có thể làm tăng nguy cơ biến chứng.

Biến chứng mắt do tiểu đường nguy hiểm như thế nào?

Bệnh võng mạc đái tháo đường có thể tiến triển qua nhiều giai đoạn. Ở giai đoạn sớm, các tổn thương có thể chưa ảnh hưởng rõ rệt đến thị lực nên người bệnh dễ chủ quan.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể gặp:

• Phù hoàng điểm do đái tháo đường.
• Xuất huyết võng mạc.
• Xuất huyết dịch kính.
• Tân mạch bất thường.
• Glôcôm tân mạch.
• Bong võng mạc co kéo.
• Suy giảm thị lực nghiêm trọng hoặc mất thị lực.

Đặc biệt, phù hoàng điểm do đái tháo đường có thể ảnh hưởng trực tiếp đến vùng trung tâm thị giác, khiến người bệnh nhìn mờ và gặp khó khăn khi đọc, lái xe hoặc nhận diện khuôn mặt.

Dấu hiệu bệnh võng mạc đái tháo đường

Một trong những đặc điểm khiến bệnh nguy hiểm là giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng.

Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể nhận thấy một số dấu hiệu như:

Nhìn mờ

Thị lực có thể giảm dần hoặc thay đổi bất thường. Tình trạng nhìn mờ có thể xảy ra ở một hoặc cả hai mắt.

Xuất hiện đốm hoặc hình ảnh bất thường trước mắt

Người bệnh có thể nhìn thấy các chấm đen, đường hoặc hình ảnh giống như “ruồi bay”. Nếu mạch máu bất thường bị vỡ, tình trạng này có thể xuất hiện đột ngột và nhiều hơn.

Khuyết hoặc mất một phần thị trường

Một số vùng trong tầm nhìn có thể bị che khuất hoặc xuất hiện vùng nhìn kém.

Mất thị lực đột ngột

Xuất huyết dịch kính hoặc các biến chứng nặng khác có thể khiến thị lực giảm nhanh, thậm chí mất thị lực.

Lưu ý: Không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Khi các biểu hiện về thị lực xuất hiện, tổn thương võng mạc có thể đã tiến triển.

Ai có nguy cơ cao bị biến chứng mắt do tiểu đường?

Nguy cơ bệnh võng mạc đái tháo đường có thể tăng khi người bệnh:

• Mắc tiểu đường trong thời gian dài.
• Kiểm soát đường huyết chưa tốt.
• Có huyết áp cao.
• Có rối loạn mỡ máu.
• Hút thuốc lá.
• Đang mang thai ở người đã mắc tiểu đường.
• Có các biến chứng khác liên quan đến bệnh tiểu đường.

Tuy nhiên, bất kỳ người bệnh tiểu đường nào cũng cần quan tâm đến việc kiểm tra mắt định kỳ, kể cả khi thị lực hiện tại vẫn bình thường.

Chẩn đoán biến chứng mắt do tiểu đường bằng cách nào?

Để đánh giá võng mạc và phát hiện sớm tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều phương pháp tùy tình trạng của từng người.

Khám đáy mắt

Khám đáy mắt giúp bác sĩ quan sát võng mạc, gai thị và các mạch máu để phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Chụp ảnh đáy mắt

Hình ảnh đáy mắt giúp ghi nhận và theo dõi các tổn thương võng mạc theo thời gian.

Chụp OCT

OCT là phương pháp chụp cắt lớp quang học không xâm lấn, cho phép khảo sát chi tiết các lớp võng mạc và hỗ trợ phát hiện phù hoàng điểm cũng như những thay đổi cấu trúc võng mạc.

Tại Trung tâm Mắt PhenikaaMec Dr. Bùi Tiến Hùng, quá trình thăm khám có thể được hỗ trợ bằng hệ thống OCT Cirrus 6000 của Carl Zeiss.

Chụp đáy mắt góc rộng

Chụp đáy mắt góc rộng giúp bác sĩ quan sát phạm vi rộng của võng mạc, hỗ trợ phát hiện các tổn thương ở vùng ngoại vi.

Trung tâm sử dụng hệ thống chụp đáy mắt góc rộng Clarus 700 của Carl Zeiss trong quá trình thăm khám và đánh giá võng mạc.

Bệnh võng mạc đái tháo đường có điều trị được không?

Bệnh võng mạc đái tháo đường có thể được điều trị và kiểm soát tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ tổn thương và tình trạng cụ thể của người bệnh.

Một số phương pháp có thể được bác sĩ chỉ định gồm:

Tiêm thuốc nội nhãn

Một số thuốc được tiêm vào trong dịch kính nhằm kiểm soát tình trạng phù hoàng điểm hoặc sự phát triển của các mạch máu bất thường.

Việc sử dụng thuốc, số lần tiêm và thời gian điều trị phụ thuộc vào từng trường hợp.

Điều trị laser

Laser võng mạc có thể được sử dụng trong một số trường hợp nhằm kiểm soát tổn thương do bệnh võng mạc đái tháo đường.

Phẫu thuật dịch kính – võng mạc

Khi xuất hiện những biến chứng nặng như xuất huyết dịch kính kéo dài hoặc bong võng mạc co kéo, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật tùy tình trạng cụ thể.

Mục tiêu điều trị là hạn chế tổn thương tiếp tục tiến triển và bảo vệ thị lực còn lại.

Làm gì để phòng ngừa biến chứng mắt do tiểu đường?

Kiểm soát bệnh tiểu đường tốt là một trong những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ tổn thương võng mạc.

Người bệnh nên:

• Kiểm soát đường huyết theo mục tiêu được bác sĩ điều trị tư vấn.
• Theo dõi và kiểm soát huyết áp.
• Kiểm soát cholesterol và các yếu tố nguy cơ tim mạch.
• Không hút thuốc lá.
• Duy trì chế độ ăn uống và vận động phù hợp.
• Tuân thủ thuốc điều trị tiểu đường.
• Khám mắt định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Việc kiểm soát đường huyết tốt có thể giúp làm giảm nguy cơ hoặc làm chậm tiến triển của bệnh, nhưng không thay thế cho việc khám mắt định kỳ.

Người bị tiểu đường bao lâu nên khám mắt một lần?

Tần suất khám phụ thuộc vào loại tiểu đường, thời gian mắc bệnh, tình trạng võng mạc và các yếu tố nguy cơ khác.

Bác sĩ có thể chỉ định lịch tái khám mỗi 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm tùy trường hợp.

Quan trọng nhất, người bệnh không nên chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng. Tổn thương võng mạc do tiểu đường có thể phát triển trong thời gian dài mà không gây bất kỳ biểu hiện rõ ràng nào.

Câu hỏi thường gặp về biến chứng mắt do tiểu đường

Người mới bị tiểu đường có cần khám mắt không?

Có. Người bệnh nên được kiểm tra mắt theo khuyến cáo của bác sĩ ngay từ thời điểm được chẩn đoán và duy trì lịch khám định kỳ.

Việc kiểm tra sớm giúp phát hiện những thay đổi ở võng mạc trước khi chúng gây ảnh hưởng đáng kể đến thị lực.

Kiểm soát tốt đường huyết có ngăn được bệnh võng mạc đái tháo đường không?

Kiểm soát đường huyết tốt có thể giúp giảm nguy cơ xuất hiện hoặc làm chậm quá trình tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần khám mắt định kỳ vì biến chứng có thể xảy ra dù đường huyết được kiểm soát.

Bệnh võng mạc đái tháo đường có chữa khỏi hoàn toàn không?

Bệnh có thể được điều trị và kiểm soát, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào giai đoạn và mức độ tổn thương. Một số tổn thương võng mạc khi đã xảy ra có thể không phục hồi hoàn toàn.

Điều trị sớm giúp hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển và bảo vệ thị lực còn lại.

Nhìn thấy ruồi bay khi bị tiểu đường có nguy hiểm không?

Không phải trường hợp nào nhìn thấy ruồi bay cũng là dấu hiệu nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xuất hiện đột ngột, tăng nhanh hoặc đi kèm chớp sáng, màn che trước mắt hay giảm thị lực, người bệnh cần được khám mắt sớm để loại trừ xuất huyết dịch kính hoặc tổn thương võng mạc.

Khi nào người bệnh tiểu đường cần đi khám mắt ngay?

Cần đi khám sớm khi xuất hiện:

• Thị lực giảm đột ngột.
• Nhiều đốm đen hoặc ruồi bay xuất hiện bất thường.
• Nhìn thấy chớp sáng.
• Xuất hiện vùng tối hoặc màn che trong tầm nhìn.
• Mất một phần hoặc toàn bộ thị lực.

Đây có thể là dấu hiệu của những biến chứng võng mạc cần được đánh giá và xử trí kịp thời.

Chủ động tầm soát để bảo vệ đôi mắt

Biến chứng mắt do tiểu đường có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài trước khi gây ảnh hưởng rõ rệt đến thị lực. Vì vậy, không nên đợi đến khi nhìn mờ mới đi khám.

Kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và các yếu tố nguy cơ kết hợp với khám mắt định kỳ là những bước quan trọng giúp phát hiện sớm bệnh võng mạc đái tháo đường và bảo vệ thị lực.

Nếu bạn hoặc người thân đang mắc tiểu đường, hãy chủ động kiểm tra võng mạc theo lịch được bác sĩ chuyên khoa tư vấn.

Đặt lịch khám tại Trung tâm Mắt PhenikaaMec Dr. Bùi Tiến Hùng:

Hotline/Zalo: 0961 588 598 – 0337 540 466

Đội ngũ bác sĩ sẽ thăm khám, đánh giá tình trạng võng mạc và tư vấn hướng theo dõi, điều trị phù hợp với từng trường hợp.