Khám và điều trị bệnh lý giác mạc để bảo vệ bề mặt và chất lượng thị giác
Khám và điều trị bệnh lý giác mạc tập trung vào lớp mô trong suốt phía trước mắt, nơi có vai trò bảo vệ và hội tụ ánh sáng. Dịch vụ phù hợp với người đau, cộm, sợ sáng, nhìn mờ hoặc được phát hiện giác mạc có hình thái bất thường. Các vấn đề có thể bao gồm viêm, loét, sẹo giác mạc, giác mạc chóp và giãn phình giác mạc. Tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng, định hướng đánh giá là xác định nguyên nhân, mức độ tổn thương và ảnh hưởng đến thị lực trước khi lựa chọn xử trí. Hình ảnh giác mạc hỗ trợ bác sĩ phân tích cấu trúc, nhưng không thay thế khám trực tiếp. Người đau đỏ mắt kèm giảm thị lực cần được ưu tiên khám sớm, đặc biệt khi đang sử dụng kính áp tròng.
Bệnh giác mạc là gì
Giác mạc cần giữ độ trong và hình dạng phù hợp để tạo hình ảnh rõ. Viêm hoặc loét có thể làm tổn thương mô; sẹo gây giảm độ trong; giác mạc chóp, còn gọi là keratoconus, làm giác mạc mỏng và nhô bất thường. Ectasia là tình trạng giãn phình, có thể gặp trong một số bệnh hoặc sau can thiệp giác mạc. Những thay đổi này có thể gây loạn thị không đều và giảm chất lượng nhìn. [1]
Những trường hợp nên khám chuyên sâu
– Đau, cộm, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc đỏ mắt kéo dài.
– Nhìn mờ không cải thiện như mong đợi khi thay kính.
– Độ loạn tăng hoặc hình ảnh bị bóng, méo, nhất là khi đã phát hiện giác mạc không đều.
– Có tiền sử chấn thương, dị vật, nhiễm trùng hoặc phẫu thuật giác mạc.
– Đang đeo kính áp tròng và xuất hiện khó chịu, đau đỏ hoặc giảm thị lực.
Khi nào cần khám ngay
Đau đỏ kèm giảm thị lực, chấm trắng trên giác mạc, chấn thương hoặc hóa chất bắn vào mắt cần được đánh giá khẩn. Người đeo kính áp tròng có triệu chứng nên ngưng đeo và đi khám, không tiếp tục đeo để che cảm giác khó chịu. Không tự dùng thuốc chứa corticoid hoặc thuốc còn dư từ lần bệnh trước vì có thể làm một số tình trạng nhiễm trùng nặng hơn. [2]
Quy trình tìm nguyên nhân và điều trị
Bác sĩ hỏi tiền sử, đo thị lực, khám sinh hiển vi và đánh giá bề mặt mắt. Nhuộm giác mạc hoặc lấy bệnh phẩm có thể được chỉ định tùy tổn thương. Khi nghi ngờ bất thường hình thái, cần chụp bản đồ và đo độ dày để phân tích.
Điều trị phụ thuộc nguyên nhân: kiểm soát viêm hoặc nhiễm trùng, hỗ trợ bề mặt mắt, chỉnh thị lực và theo dõi tiến triển. Những can thiệp chuyên sâu chỉ được cân nhắc khi có chỉ định và cần xác nhận khả năng triển khai. Không có một loại thuốc hay một phương pháp laser phù hợp với mọi bệnh giác mạc.
Công nghệ hỗ trợ khảo sát giác mạc
ANTERION với Cornea App giúp phân tích hình học giác mạc và độ dày bằng OCT bán phần trước. Dữ liệu hỗ trợ phát hiện hình thái không đều và so sánh thay đổi qua thời gian. Bác sĩ cần kiểm tra chất lượng ảnh, ảnh hưởng của bề mặt mắt và lịch sử đeo kính áp tròng trước khi diễn giải kết quả. [3]
Bản đồ giác mạc giúp mô tả hình thái, nhưng nguyên nhân viêm hoặc loét còn cần khám trực tiếp và đôi khi xét nghiệm. Vì vậy, chụp máy không thay thế bước đánh giá tổn thương bằng sinh hiển vi và hỏi bệnh. Bác sĩ lựa chọn phương tiện kiểm tra theo vấn đề cần làm rõ.
Lợi ích của đánh giá đúng nguyên nhân
Phân biệt viêm nhiễm với bất thường hình thái giúp tránh điều trị sai hướng. Theo dõi dữ liệu qua nhiều lần khám cũng hỗ trợ phát hiện tiến triển ở người giác mạc chóp hoặc giãn phình. Khả năng cải thiện thị lực phụ thuộc vị trí tổn thương, độ sâu sẹo và tình trạng các cấu trúc khác, không thể cam kết giác mạc sẽ trở lại hoàn toàn như trước.
Ai phù hợp và ai cần xử trí chuyên sâu
– Có thể phù hợp: người có triệu chứng bề mặt mắt hoặc được phát hiện bất thường giác mạc.
– Cần đánh giá thêm: người dùng kính áp tròng, có bệnh miễn dịch, từng mổ khúc xạ hoặc có sẹo cũ.
– Có thể không phù hợp với theo dõi thông thường: loét tiến triển, nghi thủng hoặc tổn thương nặng; cần đánh giá khẩn và xử trí ở cơ sở có khả năng đáp ứng.
Bác sĩ cần đánh giá những gì
Vị trí, kích thước, độ sâu tổn thương, mức ảnh hưởng thị lực, cảm giác giác mạc khi cần, phim nước mắt và tình trạng mi đều có ý nghĩa. Với hình thái bất thường, cần xem bản đồ mặt trước và mặt sau, phân bố độ dày và thay đổi theo thời gian. Một lần chụp bất thường chưa đủ để tự kết luận bệnh đang tiến triển.
Quy trình tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng
- Tiếp nhận triệu chứng và xác định mức độ cần khám sớm.
- Khám giác mạc, hỏi về kính áp tròng, chấn thương và thuốc đã dùng.
- Chỉ định nhuộm, chụp hoặc xét nghiệm khi cần.
- Xác định hướng chẩn đoán và giải thích kế hoạch điều trị.
- Điều trị trong phạm vi chuyên môn, tư vấn chuyển tuyến khi cần kỹ thuật ngoài khả năng đáp ứng.
- Tái khám để đánh giá lành tổn thương hoặc thay đổi hình thái.
Cá nhân hóa theo nguyên nhân và mức độ
Cùng biểu hiện đỏ mắt nhưng viêm kết mạc, viêm giác mạc nhiễm trùng và tổn thương do khô mắt có thể cần xử trí khác nhau. Cùng có loạn thị, người giác mạc chóp cũng không được tư vấn như loạn thị thông thường. Chẩn đoán đúng phải đi trước quyết định dùng thuốc hoặc lựa chọn công nghệ.
Câu hỏi thường gặp
Đỏ mắt có phải lúc nào cũng là viêm giác mạc không?
Không, đỏ mắt có nhiều nguyên nhân và cần khám để phân biệt. Viêm giác mạc thường cần được lưu ý khi có đau, sợ sáng hoặc giảm thị lực, nhưng người bệnh không nên tự chẩn đoán chỉ từ triệu chứng. Nếu đang đeo kính áp tròng hoặc có chấn thương trước đó, hãy cung cấp thông tin này vì có thể ảnh hưởng hướng kiểm tra và xử trí.
Đeo kính áp tròng bị đau mắt thì nên làm gì?
Bạn nên ngưng đeo kính và đi khám, đặc biệt khi có đỏ mắt hoặc nhìn mờ. Không cố tiếp tục sử dụng, tự đổi loại kính hay dùng thuốc chứa corticoid để giảm đỏ. Hãy mang theo thông tin về kính, dung dịch ngâm và thời gian sử dụng để bác sĩ đánh giá. Đau mắt liên quan kính áp tròng có thể cần xử trí sớm.
Giác mạc chóp có giống loạn thị thông thường không?
Không, giác mạc chóp là bất thường cấu trúc có thể tạo loạn thị không đều và thay đổi theo thời gian. Kính gọng thông thường có thể không cải thiện thị lực như mong đợi ở một số giai đoạn. Bác sĩ cần phân tích bản đồ, độ dày và dữ liệu theo dõi để đánh giá. Không nên tự xem việc tăng độ loạn là lý do chỉ cần thay kính.
Chụp bản đồ giác mạc một lần có đủ không?
Có thể đủ để cung cấp dữ liệu ban đầu, nhưng nhiều trường hợp cần theo dõi hoặc đo lại. Chất lượng ảnh chịu ảnh hưởng bởi bề mặt mắt, sự hợp tác và việc đeo kính áp tròng. Khi cần đánh giá tiến triển, bác sĩ so sánh các lần đo đáng tin cậy. Người bệnh không nên tự kết luận chỉ từ màu sắc trên một bản đồ.
Sẹo giác mạc có điều trị khỏi hoàn toàn được không?
Khả năng cải thiện phụ thuộc vị trí, độ sâu, diện tích sẹo và ảnh hưởng thị giác. Không phải sẹo nào cũng có thể làm biến mất hoàn toàn. Bác sĩ sẽ đánh giá mục tiêu điều trị là cải thiện nhìn, giảm khó chịu hay bảo vệ cấu trúc mắt, rồi tư vấn lựa chọn phù hợp. Những kỹ thuật chuyên sâu cần được xác nhận theo chỉ định và khả năng triển khai.
Có nên dùng lại đơn thuốc cũ khi mắt tái đỏ không?
Không nên tự dùng lại, vì lần đỏ mắt mới có thể có nguyên nhân khác lần trước. Một số thuốc giúp giảm triệu chứng trong tình trạng này nhưng có thể làm tình trạng khác nặng hơn. Bạn nên mang đơn cũ khi đi khám để bác sĩ biết thuốc đã sử dụng. Nếu kèm đau hoặc giảm thị lực, cần khám sớm thay vì chờ thuốc tự có tác dụng.
Đăng ký khám giác mạc
Nếu mắt đau cộm, nhạy sáng hoặc nhìn mờ chưa rõ nguyên nhân, hãy đăng ký khám tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng. Khi triệu chứng nặng hoặc xuất hiện đột ngột, cần đi khám ngay.
